poniedziałek, 17 stycznia, 2022
WIĘCEJ

    Polki w kulturze światowej – Yana Rudzka i Pola Nireńska

    Warto przeczytać

    Karta pobytu na terenie Polski. Decyzja negatywna – jak się skutecznie odwołać?

    Dotykając tematu legalizacji, mówimy przede wszystkim o dokumentach potwierdzających prawo do pobytu długoterminowego na terytorium państwa osoby...

    Czas na zmianę: bezpłatne szkolenia online

    Czas na zmianę: bezpłatne szkolenia online W tym artykule dowiesz się o licznych stronach...

    Czy dwujęzyczność dzieci ma sens?

    Rozważania na temat dwujęzyczności warto rozpocząć w październiku. Dlaczego? Od 2015 roku corocznie właśnie w tym miesiącu...
    Anita Budziszewska
    Pracownik naukowy w Katedrze Dyplomacji i Instytucji Międzynarodowych, Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. Obszar specjalizacji: kultura w stosunkach i prawie międzynarodowym; organizacje międzynarodowe. Absolwentka SGH, Europejskiej Akademii Dyplomacji; Instytutu Stosunków Międzynarodowych UW oraz Podyplomowych Studiów Prawa Międzynarodowego UW. Stypendystka na University of Nottingham. Staże naukowe i zawodowe m in. w Polskim Przedstawicielstwie przy ONZ w Genewie, studyjno-szkoleniowe m.in.: w Europejskim Trybunale Praw Człowieka w Strasburgu, University of Oxford i University of Zurych. Autorka polskich i międzynarodowych publikacji z zakresu kulturalnych praw człowieka/prawa do kultury. W latach 2011-2020 koordynator ds. mobilności, wymiany i współpracy międzynarodowej na WNPiSM UW. W latach 2016-2020 r.: Pełnomocnik Dziekana Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych ds. współpracy międzynarodowej w ramach programu Erasmus (EU). Zaangażowana w wiele projektów polskich i międzynarodowych, w tym m.in. Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych HumanDoc (w latach 2014 – 2018), w tym udział w Jury konkursowym; członek Komitetu Organizacyjnego pierwszego w Polsce 8. Paneuropejskiego Kongresu Stosunków Międzynarodowych współorganizowanego z European International Studies Association; uczestnik grantu pt. Increase of EU’s economic potential in relations with China. Uczestnik licznych wykładów zagranicą, w tym m.in. w Austrii, Hiszpanii, Włoszech, Portugalii, Indii, Grecji, Bośni i Hercegowinie, Chorwacji, Węgier, Rumunii itd. Pozazawodowo pasjonatka koni i jeździectwa.

    Pola Negri, Janina Smolińska, Elżbieta Niewiadomska, Franciszka Mannówna, Marie Rambert, Yana Rudzka, Maria Pilz, Pola Nireńska, Lili Larys, Tacjanna Wysocka, Olga Sawicka, Barbara Bittnerówna, Janina Jarzynówna-Sobczak. To tylko nieliczne przykłady tancerek baletowych, choreografek, śpiewaczek, aktorek, kobiet kultury… Polek, które zapisały się na kartach historii kultury światowej.

    W artykule przybliżone zostaną sylwetki dwóch wybitnych, ale w Polsce dość mało znanych postaci tym razem ze świata sztuk scenicznych, tancerek i choreografek: Yany Rudzkiej i  Poli Nireńskiej – kobiet, które większą część swojej pracy twórczej spędziły na obczyźnie i tam też odniosły sukcesy.

    Yana Rudzka (1916-2008)

    Choć urodziła się w Polsce (miała uczęszczać do szkoły Janiny Mieczyńskiej lub Tycjanny i Stefana Wysockich w Warszawie)  większość  życia spędziła  zagranicą, najpierw kształcąc się w Niemczech i Szwajcarii, potem emigrując do Ameryki Łacińskiej. W Polsce jest raczej nieznana, za to z wielką estymą odnoszą się do niej środowiska  artystyczne w Brazylii. Nie za wiele wiadomo również o jej życiu w Polsce (przed emigracją). Informacje i fakty, które są dostępne odnoszą się najczęściej do jej amerykańskich aktywności. Niewątpliwy wkład w wiedzę o życiu artystki wniosła Lia Robatto, dawna solistka i asystentka Rudzkiej, która jest autorką biografii artystki i poniekąd dzięki jej archiwum prywatnemu i wspomnieniom,  wiele faktów mogło ujrzeć światło dzienne.  

    Kariera artystyczna Rudzkiej zaczyna się właśnie w  Brazylii w 1956 roku, kiedy to obejmuje w Salwadorze be Bahia funkcję Dyrektora Szkoły Tańca Uniwersytetu Federalnego (ówcześnie jednego z najważniejszych ośrodków artystycznych w Brazylii) i  tworzy pierwszą w Brazylii uniwersytecką szkołę tańca. Ten epizod, ale także dalszy rozkwit pracy twórczej przypada na korzystny moment rozwoju kulturalnego, jak i rewolucji tanecznej. Ówczesny rektor Uniwersytetu Federalnego postanawia przeprowadzić w tym czasie reformy, które zakładają włączenie Salvadoru do obiegu kulturalnego i proponuje Rudzkiej objęcie opieką merytoryczną nowopowstającą szkołę tańca. Słabo znana Polka od tego momentu pracuje ciężko na to, aby wreszcie zostać uznaną za jedną z najważniejszych postaci brazylijskiego tańca nowoczesnego. Jej praca twórcza wpływa nie tylko na całe środowisko uniwersyteckie, ale, jak się okaże, jej nietuzinkowe pomysły szybko zaczynają oddziaływać również na inne ośrodki kulturalne w kraju. 

    Co się tyczy samej pracy artystycznej,  artystkę na pewno wyróżniał nieco egzotyczny jak na ówczesne realia styl, który łączył w sobie elementy tradycyjnego tańca nowoczesnego z wątkami lokalnej kultury afro-brazylijskiej (była pierwszą artystką sceniczną tamtego okresu, która w tak dużym stopniu oparła swoją pracę na symbolice i sztuce lokalnej).  Nie bała się również eksperymentować i szukać inspiracji w pozornie ekscentrycznych doświadczeniach. Mimo katolickich inklinacji, fascynowała się Candomblé  (forma afrobrazylijskich praktyk religijnych) – tańcem, który według lokalnych wierzeń, miał być sposobem rozmowy z bóstwami. Na scenę wprowadza też berimbau, instrument wykorzystywany w capoeirze (sztuce łączącej elementy tańca i walki, wpisanej na listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO – z Brazylii). Osoby z jej otoczenia wskazywały na charyzmę artystki i wyjątkowość pracy twórczej. Jej najbardziej znane spektakle to:  Candomblé czy Ex votu. Nie zamykała się przy tym jedynie na teatrze, balecie czy szkole tańca. Znany Jej epizod z życia zawodowego to praca przy choreografii do jednego z filmów brazylijskich “Kobiety i miliony” (reż. Jorge Ileli).

    Yana Rudzka zmarła w 2008 r. W setną rocznicę jej urodzin (w 2016 roku) polscy i brazylijscy artyści i badacze wspólnie zrealizowali projekt, którego zwieńczeniem była premiera spektaklu Projekt Yanka Rudzka: Zaczyn.  Była to również okazja do upamiętnienia  twórczości Yany Rudzkiej, tak szeroko znanej w Brazylii polskiej artystce. Obecnie w Polsce pamięć o jej twórczości zawdzięczamy takim badaczom i artystom jak: polski teatrolog dr Maciej Różalski,  Joanna Leśnierowska, Janusz Orlik – żeby wymienić tylko kilku najważniejszych, a także działalności takich instytucji jak Art Stations Foundation, wspieranemu przez Instytut Adama Mickiewicza portalowi Culture.pl oraz festiwalowi Vivadança w Salvadorze.

    Pola Nireńska (1910-1992)

    Polska choreografka i tancerka pochodzenia żydowskiego, pionierka tańca nowoczesnego, której praca twórcza przypada na nieszczęśliwy i niechlubny czas antysemityzmu i reżimu totalitarnego, który nie tylko zabrał Nireńskiej bliskich, ale i utrudniał artystce rozkwit pracy artystycznej, zmuszając do nieustannych przeprowadzek.  

    Urodziła się  w Warszawie jako  Perla Nirenstein, potem dopiero spolszczyła swoje nazwisko na Nireńska. Elementy polskości zresztą często przeplatały się w jej życiu. Uznanie zdobyła podczas Międzynarodowego Kongresu Tańca w Wiedniu, przedstawiając choreografię, którą oparła właśnie na stylistyce polskich tańców ludowych. W latach II wojny światowej uczestniczyła w występach dla żołnierzy, tańcząc głównie polskie tańce ludowe,  a w jej londyńskim domu  często chronić  się mieli Polacy.

    Choć urodziła się w Polsce, znaczną część swojego życia spędziła kształcąc się i mieszkając  m.in. w Niemczech, Austrii, Włoszech, Wielkiej Brytanii czy wreszcie Stanach Zjednoczonych (uczyła się tańca m.in .u  słynnej Mary Wigman w Dreźnie).  Próbowała wracać do Polski i zaistnieć artystycznie, ale bez większych sukcesów i powodzenia. Na Międzynarodowym Konkursie Tańca Artystycznego w Warszawie otrzymała nawet nagrodę, jednak sytuacja polityczna sprawiła, że inaczej potoczyły się jej losy.

    Najważniejsze z punktu widzenia jej pracy, ale i życia osobistego, okazały się pobyty w Wielkiej Brytanii i USA. W USA założyła własny zespół i szkołę tańca Pola Niereńska Dance Company, a podczas pobytu w Wielkiej Brytanii poznała m.in. Jana Karskiego, późniejszego męża, legendarnego emisariusza Polskiego Państwa Podziemnego, odznaczonego medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Dzięki niemu miała również przejść na katolicyzm i ochrzcić się. Choć ich wspólne życie było raczej burzliwe, Jan Karski po śmierci żony miał napisać w jednym z listów „Moje życie skończyło się”. Upamiętniając jej twórczość, ufundował również dwie nagrody jej imienia.

    Co się tyczy jej tanecznego zwłaszcza późniejszego przekazu, był on pełen emocjonalnego cierpienia i wzruszenia, tak jakby poprzez taniec i twórczość starała się wyzwolić z traum dzieciństwa i tragedii Holocaustu. Najjaskrawszym tego przykładem jest jej ostatni choreograficzny utwór „Tragedia Holocaustu”, w którym ostatecznie rozprawia się z trudną przeszłością. Premiera spektaklu odbyła się w 1990 roku na niedługo przed śmiercią artystki (1992).  

    Autor : Anita Budziszewska

    Bibliografia:

    W. Kostyrko, Tancerka i zagłada. Historia Poli Nireńskiej, Wyd. Czerwone i Czarne, 2019.

    J.  Marczyński, Pola Nireńska. Zatańczyć Holokaust i umrzeć, Rzeczpospolita (Plus Minus – e –wydanie 20.05.2019 r.) (dostęp 10.12.2020)

    Pola Nireńska – portal Culture.pl (dostęp 8.12.2020)

    Yanka Rudzka – portal Culture.pl (autorstwa Macieja Różalskiego) (dostęp 8.12.2020)

    A. Królica, Yanka Rudzka – narodziny mitu, Teatr – pismo.pl, 2016 r.  (dostęp 8.12.2020)

    źródło foto: culture.pl

    ZOSTAW ODPOWIEDŹ

    Proszę wpisać swój komentarz!
    Proszę podać swoje imię tutaj

    Najnowsze

    300 mil do nieba

    Jedni pod osłoną nocy w trakcie zgrupowań sportowych, inni kajakiem przez morze lub ukryci pod ciężarówką. Artyści,...

    Nowy wymiar pracy – jak odnaleźć się w zmieniającej się rzeczywistości?

    Gdy prawie rok temu przenosiłam na papier tu na portalu  POLSKA360 kilka moich rozważań na temat zatrudnienia, pracy, kształcenia, przekwalifikowania zadałam sobie...

    Życzenia Świąteczne od portalu Polska360.org

    Szanowni Państwo, przed nami wyczekiwany przez wielu z nas, wyjątkowy czas w roku – okres Świąt Bożego Narodzenia. Dla...

    Setna rocznica pierwszego meczu reprezentacji Polski w piłce nożnej

    18 grudnia 1921r. Reprezentacja Polski w piłce nożnej rozegrała pierwszy oficjalny mecz międzynarodowy. Naszym przeciwnikiem była solidnie grająca i renomowana drużyna Węgier....

    Upamiętnienie polskich lotników w Kanadzie – pomnik „Spirala Zwycięstwa”

    W niedzielę 28 listopada 2021 r. na przedmieściach Toronto w Mississauga, Ontario, Kanada został odsłonięty pierwszy w tym kraju pomnik poświęcony pamięci...

    Zobacz także